Tờ giấy đó đã ghi rõ bạn phải nộp thuế gì

Trong phần cài đặt công ty của KAZENA Books có một ô lưu việc doanh nghiệp có đăng ký thuế giá trị gia tăng hay không. Có hoặc không. Chỉ 2 lựa chọn. Khi tìm hiểu cách người ta làm sổ sách ở Philippines, tôi nhận ra ô đó không thể cho ra câu trả lời. Thứ còn thiếu không phải là số lựa chọn, mà là ô đó được dựng trên giả định rằng câu trả lời đi theo quy mô doanh thu.

Xin nói trước, chúng tôi chưa phát hành bản cho Philippines. Việc vào thị trường đó đã được quyết định, và hiện chúng tôi đang ở giai đoạn đọc quy định. Vì vậy đây không phải ghi chép về một thứ đã làm xong, mà về những gì hiểu ra trước khi bắt tay làm. Từ đầu tháng 9, tôi đọc lại các biểu mẫu và quy định đã công bố, kiểm tra từng phần xem cái chúng tôi dựng cho Indonesia dùng tiếp được đến đâu và chỗ nào thì không.

Ở Indonesia, chỉ doanh nghiệp đã đăng ký là PKP mới được ghi thuế giá trị gia tăng trên hóa đơn. Việc đăng ký trở thành bắt buộc khi doanh thu năm vượt 4,8 tỷ rupiah, dưới mức đó là tùy chọn. Ô của chúng tôi được dựng theo đúng hình dạng ấy. Có một con số, có 1 đường kẻ ngang qua nó, và bạn ở phía nào của đường kẻ sẽ quyết định câu trả lời. Vị trí đường kẻ có thể đổi, nhưng hình dạng của quyết định thì không.

Philippines cũng có một đường kẻ trông rất giống. Việc đăng ký thuế giá trị gia tăng trở thành bắt buộc khi doanh thu năm vượt 3.000.000 peso, dưới mức đó có con đường không đăng ký. Đến đây nó đọc như cùng một câu chuyện với những cái tên khác. Đổi con số là chạy được. Đó là điều tôi nghĩ ở giai đoạn này.

Khác biệt nằm ở phía dưới đường kẻ. Ở Philippines, cá nhân tự kinh doanh hoặc người hành nghề chuyên môn nằm dưới đường kẻ có thể chọn mức 8%, tính trên phần doanh thu gộp vượt quá 250.000 peso, thay cho biểu thuế thu nhập lũy tiến và thuế tỷ lệ trên doanh thu. Họ cũng có thể không chọn. Nghĩa là hai người có doanh thu như nhau, cùng ngành nghề, cùng nằm dưới đường kẻ, vẫn có thể đang ở trong những chế độ khác nhau. Quyết định điều đó không phải con số, mà là người ấy có đưa ra lựa chọn hay không.

Còn một khác biệt thứ hai, ở hình dạng của thời gian. Lựa chọn ấy được đưa ra cho một năm tính thuế. Nó không phải thứ đổi từ hôm nay vì giữa năm bạn đổi ý. Cài đặt của chúng tôi chỉ giữ trạng thái hiện tại. Không có chỗ nào ghi từ khi nào trạng thái đó đúng, hay năm ngoái thì thế nào. Mở sổ năm ngoái ra, các con số vẫn được tính bằng cài đặt của hôm nay. Chừng nào còn chỉ nhìn Indonesia, điều đó chưa gây khó cho chúng tôi.

Chính ở đó tôi đổi cách nghĩ. Ở Philippines, khi đăng ký, cơ quan thuế cấp giấy chứng nhận đăng ký, tờ giấy được gọi là mẫu 2303. Trên tờ giấy đó in danh sách các sắc thuế mà người giữ nó đã đăng ký: thuế giá trị gia tăng hay thuế tỷ lệ, và có nghĩa vụ khấu trừ tại nguồn hay không. Câu trả lời mà chúng tôi định suy ra từ doanh thu thì đã có sẵn, trên giấy, trong tay chính người dùng. Ngay từ đầu đã không có gì phải suy đoán.

Điều đó khiến tôi quay lại nhìn phía Indonesia bằng con mắt ấy. Chúng tôi không tự động xác định tình trạng đăng ký từ doanh thu; chúng tôi chỉ đọc một dấu do người dùng đặt. Nhưng trên màn hình đặt dấu đó lần đầu, thứ duy nhất được viết là mức ngưỡng doanh thu. Kiểu như nếu doanh thu của bạn vượt con số này. Thứ người dùng thực sự nên nhìn là giấy chứng nhận đăng ký có trong tay họ hay không. Chép lại điều đã in trên giấy, và tự đọc điều kiện rồi tự phán đoán, trông như cùng một ô, nhưng chúng sai theo những kiểu khác nhau.

Chuyện tương tự xảy ra với tên gọi của chứng từ. Trong thời gian dài, Philippines phân biệt 2 cách dùng: hóa đơn cho việc bán hàng hóa, và biên lai chính thức cho khoản tiền nhận được từ dịch vụ. Một thay đổi luật vào năm 2024 đưa hóa đơn thành chứng từ chính cho cả dịch vụ, còn biên lai chính thức lùi về vai trò bổ trợ. Màn hình của chúng tôi giữ hóa đơn và biên lai như hai thứ riêng biệt. Từ nào là đúng, trong tình huống nào, từ năm nào. Hóa ra tính đúng đắn thay đổi không chỉ theo quốc gia mà còn theo năm.

Phần dùng tiếp được cũng nên ghi lại. Bên chi trả khấu trừ thuế rồi giao cho bên nhận một chứng từ về số đã khấu trừ. Philippines cũng có hình dạng đó, và tờ giấy được giao gọi là mẫu 2307. Bên nhận sau đó khấu trừ nó trong tờ khai của mình. Bộ máy chứng từ khấu trừ chúng tôi dựng cho Indonesia đi được đến đây, ở mức ý tưởng. Thứ không đi tới được là tên biểu mẫu, cách cắt kỳ được bao trùm, và cách làm tròn số. Chúng tôi từng đặt tên thư mục của tính năng này theo tên biểu mẫu Indonesia. Chúng tôi đang đổi lại tên.

Chúng tôi quyết định hai điều. Thứ nhất, không tự suy đoán một người đang ở chế độ thuế nào. Trong cài đặt công ty, người dùng chọn theo đúng những gì ghi trên giấy chứng nhận đăng ký của họ. Thứ hai, gắn năm vào cài đặt đó. Nếu nó giữ được năm nào áp dụng chế độ nào, sổ sách năm ngoái sẽ được tính bằng chế độ của năm ngoái. Cả 2 thay đổi đều viết cho Philippines, nhưng chỗ được sửa lại là phần dùng chung với Indonesia. Thêm 1 quốc gia hóa ra không thêm một nhánh điều kiện, mà thêm một lần xem lại giả định.

Ở quán warung tôi ăn trưa tại Jakarta, biên lai viết tay là chuyện bình thường. Tên món và những con số trên một mẩu giấy nhỏ, có khi đóng dấu của quán, có khi chẳng có gì. Tờ giấy đó vẫn là ghi chép của một lần thanh toán. Cái gì được tính là ghi chép và cái gì được tính là chứng từ theo quy định thì do quốc gia và do năm quyết định, không phải do quán. Mỗi lần thử cho máy đọc những mẩu giấy ấy, tôi lại nhớ ra điều này.

Xin nói thẳng. Tôi không phải kế toán thuế. Những gì viết ở đây là hiểu biết của tôi từ việc đọc các biểu mẫu và quy định đã công bố, và cả chi tiết lẫn thủ tục vẫn liên tục thay đổi. Mức ngưỡng, hạn chót để đưa ra lựa chọn, chứng từ nào là bắt buộc, tất cả đều khác nhau tùy ngành nghề và tùy nội dung đã đăng ký. Xin hãy xác nhận quyết định thực tế với chuyên gia tại chỗ.

Tôi có một đề nghị. Nếu bạn khai thuế ở Philippines, hoặc giúp ai đó khai, tôi mong bạn cho biết trên giấy chứng nhận đăng ký của bạn liệt kê những gì. Không phải phần giải thích chế độ, mà là danh sách các dòng thực sự in trên tờ giấy của bạn. Thứ chúng tôi đang định làm là một màn hình để chép danh sách đó vào. Nếu chép sai ngay từ đầu, sai sót sẽ nằm lại đó một cách lặng lẽ.